Як хадзіць на мірныя пратэсты, калі ты амаль нічога не бачыш? - Цэнтр "Жывая Бібліятэка"
ІнклюзіяКнігі

Як хадзіць на мірныя пратэсты, калі ты амаль нічога не бачыш?

Ян, который ходит на протесты почти ничего не видя

Ян кажа, што нарадзіўся «звычайным чалавекам». Але праблемы пачаліся, калі хлопчыку было 2 гады. Спачатку паставілі не той дыягназ – думалі, што ў яго нешта з вачыма. Потым высветлілася, што ў Яна праблема са зрокавымі нервамі. Анкалогія. У тры гады зрабілі аперацыю, але ўсё пакінулі як ёсць, бо інакш страціў бы зрок назаўжды.

– Сёння я бачу толькі адным вокам, – распавядае Ян. – Напрыклад, зараз праз Zoom бачу твае цёмныя валасы і твар. Каб разгледзіць вочы цалкам, мне трэба глядзець зусім блізка ў экран. Але колеру вачэй я ўжо не апішу, бо без моцнага электроннага павелічэння аніякіх дэталяў не змагу ўбачыць.

Каб было зразумела, радкі ў кнізе для мяне – гэта проста цёмныя палоскі. Амаль 14 год таму сябры з Вялікабрытаніі прэзентавалі мне павелічальны дэвайс памерам з тэлефон. Дзякуючы яму я магу прачытаць нешта графічнае, калі патрэбна.

Але такія жыццёвыя абставіны не перашкодзілі Яну вывучаць ангельскую і нямецкую мовы і атрымаць вышэйшую адукацыю ва ўніверсітэце культуры па спецыяльнасці  “аранжыроўшчык кампутарнай музыкі”.

 

Знайдзі сабе дзяўчыну, атрымлівай добрую пенсію і жыві спакойна

– Сутыкнуцца з неабходнасцю вывучэння замежных моваў мне давялося даволі рана. Пасля аперацыі мы з маці некалькі разоў ездзілі на рэабілітацыю ў Германію. Потым яшчэ два разы я ездзіў у Вялікабрытанію. Тады ж і пачаў цікавіцца тым, як развіваюцца краіны Захаду і чаму ў нас усё інакш.

Што да адукацыі, то яшчэ з дзяцінства я захапляўся тэхнікай. Нават марыў аб прафесіі пілота ці машыніста. А калі высветлілася, што гэта немагчыма, пачаў шукаць сябе ў іншых прафесійных кірунках. Дапамагло тое, што скончыў музычную школу па класе фартэпіяна. А спецыяльнасць аранжыроўшчыка апынулася вельмі добрым выйсцем, бо патрабуе кампетэнцыяў як у музыцы, так і ў тэхніцы.

Знайсці працу чалавеку з інваліднасцю не так проста. Праз два гады пасля сканчэння ўніверсітэта Ян змог працаўладкавацца па спецыяльнасці гукарэжысёрам, але адпрацаваў толькі 7 месяцаў. Сышоў па сваім жаданні з-за нізкага заробку і неабходнасці асабістага развіцця. Жыў на пенсію па інваліднасці.

– Я чуў ад людзей: «Ян, у цябе нядрэннае жыццё – знайдзі сабе дзяўчыну, атрымлівай добрую пенсію і жыві спакойна», – узгадвае Ян. – Але да гэтай пазіцыі ў мяне адно пытанне: як жа самарэалізацыя?

Таму пасля ўніверсітэта я пайшоў на курсы нямецкай мовы, а таксама пачаў цікавіцца і прымаць удзел у розных міжнародных праграмах: ShareMusic & Performing Arts, Deutsch-Polnisches Jugendwerk па тэме «(No) big deal – рэклама, грамадства і я» ды іншых.

 

Не выйду я, не выйдуць іншыя… Тады не выйдзе ніхто?

Сёння Ян шукае падпрацоўкі, вучыць замежныя мовы і не баіцца выказваць сваю грамадзянску пазіцыю. Першы раз ён выйшаў на мірнае шэсце 13 жніўня. Гэта быў другі дзень, калі беларускія жанчыны рабілі акцыю супраць гвалту з кветкамі. Там Ян пазнаёміўся з кампаніяй маладых айцішнікаў.

– Сказаць, што я не баяўся, гэта няпраўда. Але тут як ставіцца да сітуацыі. У мяне заўсёды з сабою пасведчанне аб інваліднасці. І я заўжды стаўлюся да міліцыянтаў як да людзей, можа, таму мне пакуль шанцавала, – жартуе Ян.

– Другі раз выйшаў на шэсце са сваімі сябрамі 16 жніўня. Яны дапамагалі мне арыентавацца. Калі ёсць добрая кампанія, то забываешся на ўсе свае праблемы.

Але, як не круці, прымаць удзел у шэсці аднаму складана. З аднаго боку, мне трэба кантраляваць сітуацыю, таму лепей не лезці ў пекла. З іншага – арыштоўваюць тых, хто адбіўся ад натоўпу.

Перамяшчацца ў горадзе Яну дапамагае Google maps. Гэта не ідэальная праграма, але хлопцу падыходзіць. Хада Яна больш падобная да спартовай, бо вельмі хуткая. Але гэта не проста так. Ужо 8 гадоў ён ладзіць сабе дні без транспарту. Таму ведае Мінск як свае пяць пальцаў.

– За жыццё я сустракаў розныя меркаванні наконт падобнасці ці непадобнасці людзей. Хтосьці кажа, што «белай варонай» быць крута. Але мне як чалавеку з асаблівасцямі заўжды хацелася адчуваць сябе на роўных з іншымі людзьмі. Гэта тычыцца і ўдзелу ў маршах пратэсту.

Таму ісці на шэсце ці не – такога пытання нават не стаяла. Проста падумаў: калі не пойду я, потым так вырашыць яшчэ нехта… Тады не пойдзе ніхто?

– Безумоўна, маючы досвед трэпанацыі чэрапу пад час медыцынскай аперацыі, моцна падумаеш, перш чым лезці пад дубінку сілавіка. Але мне хочацца свабодна жыць, працаваць, казаць тое, што я думаю.

Таму я іду на шэсці не як чалавек, які мае інваліднасць ці неяк дыскрымінуецца. Я такі ж грамадзянін, як усе, таму хаджу на шэсці з БЧБ сцягам, ніяк не вызначаючы сваю асаблівасць зроку.

Ці думаў я пра затрыманні? Так. Але тут можа быць толькі адна схема: паказаць сваё пасведчанне, гучна папярэджваць пра тое, што я амаль нічога не бачу і мне патрэбна дапамога. Ці спрацуе такая схема? Не ведаю, але што можна тут яшчэ зрабіць…

 

Тое, як паводзіць сабе АМАП, – гэта пытанне культуры

Зараз пытанне стэрэатыпаў стаіць востра, бо гісторыі затрыманых людзей паказваюць – сілавыя структуры не прымаюць любую інакшасць: колер валасоў, пірсінг, тату, асаблівасці слыху ці перамяшчэнне на вазку. І такая сітуацыя як мага лепш паказвае, наколькі стэрэатыпы могуць асляпляць і пазбаўляць чалавека здаровага сэнсу.

Таму пытанне «што лепш уратуе – відавочныя прыкметы інакшасці, напрыклад, вазок, ці наадварот, яго адсутнасць» не мае адказу. Сітуацыя, у якой апынулася цяпер грамадская супольнасць, – гэта проста гвалт.

– Тое, як паводзіць цяпер сабе АМАП ці іншыя сілавікі, – гэта пытанне культуры, пытанне выхавання бацькоў і асабістага стаўлення да правоў чалавека. Ведаю, што затрымлівалі людзей з асаблівасцямі слыху ці тых, хто перамяшчаецца на вазку. Ведаю, што іх асаблівасці ігнараваліся, але гэта пытанне да сістэмы адукацыі, сацыялізацыі і гэтак далей. Альбо гэта ёсць, альбо не.

Але дакладна ведаю – гэта не нагода, каб не выказваць сваю думку, заплюшчваць вочы на парушэнне выбарчага кодэкса. Я не парушаю закон! І як грамадзянін маю права на мірны сход і свабоду слова.

Як і раней, Ян плануе прымаць удзел у мірных шэсцях і выказваць сваю пазіцыю. Але ісці аднаму – гэта сур’ёзная небяспека, нягледзячы на веданне гораду. Таму мець добрую кампанію сяброў заўжды варта.

Тэкст: Аляксандра Савініч
Фота: з архіва героя

Падпісацца на навіныПадтрымацьВаланцёрства
Глядзіце таксама
Кнігі

Пра мацярынскі інстынкт, фемінізм і выбар. Гісторыя чайлдфры

Навіны

Организаторки «Живой Библиотеки»: «Часто слышим комментарии типа “я думала, что геи – это капец”»

RegiONІнклюзія

«Потому что ты на свободе, а они – нет»

Навіны

В Борисове впервые прошла Живая Библиотека